Wiele wajnachskich opowieści o bohaterach (illi), a także pieśni oraz przypowieści, kończy się następującymi słowami: „oby matka nie urodziła syna, który nie miałby w sobie jach”.

„Jeśli o człowieku mówią, że nie ma on w sobie Jach oznacza to, iż stracił on autorytet. Gdy mowa jest o przedstawicielu płci męskiej to stwierdzenie, iż nie posiada on w sobie Jach równe jest temu jakby powiedziano o nim, że nie jest on prawdziwym mężczyzną. I odwrotnie – powiedzieć o Czeczenie lub Inguszu, że ma on w sobie bardzo silnie rozwinięty Jach – oznacza, iż powiedziano mu największą pochwałę. Taki człowiek stawiany jest za wzór postępowania. Właściwe są mu wszystkie te cechy, które przez Wajnachów są bardzo wysoko cenione…” (I. Alirojew, D. Mieżydow, „Czeczeńcy: obyczaje, tradycje, zwyczaje” Grozny 1992 r.)

Może powstać wrażenie, iż głównymi kryteriami Jach są: męstwo, śmiałość i odwaga. Oczywiście pojęcie Jach zawiera w sobie powyższe cechy, jednakże nie wyrażają one sedna Jach.

Zatem czymże jest Jach? Znamienity znawca folkloru Wajnachów, Adam Dołatow, zwraca uwagę, iż pojęcie Jach włączone jest do dawnego moralnego kodeksu Wajnachów „Яхьан косташ” – „Nakazy, zwyczaje i wartości wajnachów”, które między innymi głoszą: „…Poznaj samego siebie i swój rodowód, miej w sobie Jach, bądź godnym i przyzwoitym człowiekiem… Jesteś śmiertelny, lecz nie bój się fizycznej śmierci, bój się życia bez Jach, życia bez religii, życia bez przyzwoitości i godności. Kto traci Jach, wiarę i ducha – ten traci wolność…”.

Jedną ze składowych części Jach jest duch współzawodnictwa – dążenie do tego, aby dorównać wszystkiemu temu co jest najlepsze w społeczności w której się żyje: być jednym z lepszych w pracy, najodważniejszym w walce, być pierwszym tam, gdzie ktoś potrzebuje pomocy, ostatnim tam gdzie rozdawane są nagrody, okazywać czułość i szczodrość w stosunku do innych, skromność i umiar w stosunku do siebie, dążyć do społecznego uznania – a to tylko zarys składowych elementów Jach.

Rodzinny kodeks Wajnachów wymaga, aby rodzice wpajali dzieciom ducha zdrowej rywalizacji – jedną z ważniejszych cech Jach.


Źródło: http://www.chechen.org/

Tłumaczenie: Monika
Kontakt: Ten adres e-mail jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć