1. Order K’oman Siy (Honor Narodu).

 

            Ustanowiony w 1995 roku, już w trakcie pierwszej wojny rosyjsko-czeczeńskiej (1994-1996). Początkowo prezydent Dudajew nadał swoim najbardziej zasłużonym współpracownikom politycznym i wojskowym w sumie tylko 12 sztuk tego odznaczenia i planował utrzymywać stałą liczbę elitarnego grona kawalerów orderu, jednak szybko grono to rozrosło się. Order K’oman Siy otrzymać mógł polityk (zapewne co najmniej w randze ministra) za szczególne zasługi dla państwa, oraz automatycznie każdy dowódca służący w strukturach Czeczeńskich Sił Zbrojnych w randze generała-majora lub generała brygady. Po wojnie Dudajew zamierzał stworzyć dwie klasy tego orderu: platynową i złotą, obie wysadzane prawdziwymi rubinami, jednak nigdy pomysł ten nie został zrealizowany. Spora część z nadanych orderów to wersje polowe, niekiedy wykonane przez samych odznaczonych, które nieznacznie różnią się wyglądem od oficjalnego wzoru.

            Liczba odznaczonych: około 100.

2. Order K’oman Turpal’ (Bohater Narodu).

 

           Order będący jednocześnie państwowym tytułem honorowym. Ustanowiony najprawdopodobniej na początku 1995 roku, a przyznawany za niezwykłe męstwo wykazane w boju. Mógł go otrzymać każdy czeczeński bojownik, niezależnie od zajmowanej pozycji w hierarchii Czeczeńskich Sił Zbrojnych (w CzSZ nie było w ogóle stopni wojskowych jako takich – prócz stopni pułkownika i generalskich – tylko funkcje, np. dowódca kompanii). Niemal każdy kawaler orderu K’oman Siy był także kawalerem orderu K’oman Turpal’. Jedynym polakiem (i jednym z niewielu obcokrajowców), który otrzymał to odznaczenie jest Mirosław Kuleba (ps. Władysław Wilk), snajper, uczestnik walk m.in. w dolinie Arguna.

            Liczba odznaczonych: około 1000.

3. Order Imama Szamila.

 

            Nazwany imieniem Imama Szamila, przywódcy ogólno kaukaskiego powstania antyrosyjskiego z połowy XIX wieku. O samym odznaczeniu niewiele wiadomo. Prawdopodobnie ustanowiony dopiero podczas drugiej wojny czeczeńskiej (od 1999) przez prezydenta Maschadowa (brak jakichkolwiek informacji o nim przed 1999 rokiem). Nadawany za zasługi dla państwa i męstwo w boju, ale w strukturach wojskowych niemal na pewno prawo do niego mają tylko dowódcy polowi (amirowie i naibowie). Na otoku napis Siylalliy Wiano (honorowa nagroda). Nadawany w dwóch klasach: złoty i srebrny.

            Liczba odznaczonych: z powodu nie do końca znanych kryteriów liczba ta jest niemożliwa do oszacowania, ale na pewno jest bardzo niska (tylko jeden raz widziałem ten order w „użyciu”).

 

4. Medal Obrońca Ojczyzny.

 

            Przyznawany w okresie pomiędzy pierwszą a drugą wojną czeczeńską (1996-1999). Typowy przykład medalu kampanijnego – nadawany kombatanckim (choć śmiało można założyć, że zdarzały się także nadania nie-kombatanckie) uczestnikom pierwszej wojny czeczeńskiej. Na awersie przedstawiono szczyty tzw. białego Kaukazu wraz z charakterystycznymi czeczeńskimi kamiennymi wieżami obronnymi, budowanymi w górach od czasów średniowiecza.

            Liczba odznaczonych: około 7000-8000.

 

5. Medal Obrońca Groznego.

 

            Nadawany w okresie międzywojennym (1996-1999) kombatanckim uczestnikom bitwy obronnej o Grozny (trwała od 1 stycznia do 21 lutego 1995 roku). Odznaczenie to jest nazywane potocznie medalem za obronę przed Iwanem Groźnym. Na awersie przedstawiono Pałac Prezydencki, będący symbolem oporu stolicy i całego kraju, zburzony przez Rosjan po zdobyciu miasta.

            Liczba odznaczonych: około 1500.

 

6. Order Siy Dolu Kunaha.

 

Najwyższe odznaczenie przyznawane obcokrajowcom za szczególne zasługi dla Czeczeńskiej Republiki Iczkerii. Ustanowione zapewne dopiero po zakończeniu pierwszej wojny czeczeńskiej (1996).

Liczba odznaczonych: brak danych. Prawdopodobnie kilkudziesięciu.

 

 

7. Medal Wolności.

 

Nadawany w latach 1996-1999 obcokrajowcom (obrońcom praw człowieka, personelowi czerwonego krzyża itp.) za pracę na rzecz ludności Czeczenii oraz późniejszy wkład w odbudowę zniszczonego kraju.

Liczba odznaczonych: brak danych. Prawdopodobnie kilkuset.

 

 

#1. Odznaczenia Czeczeńskiej Republiki Iczkerii nadawane były w trakcie jej istnienia przez kolejnych prezydentów: Dżochara Dudajewa (1991-1996), Zelimchana Jandarbijewa (1996-1997), Asłana Maschadowa (1997-2005), Abdula Chalim-Sadułajewa (2005-2006) i Doku Umarowa (od 2006). Po formalnym zlikwidowaniu przez tego ostatniego Czeczeńskiej Republiki Iczkerii i odcięciu się od tej spuścizny, a także powołaniu w jej miejsce Emiratu Kaukaskiego (2007), wątpliwym jest czy nadania tych odznaczeń są kontynuowane.

            #2. Odznaczenia mogą być wykonane z najróżniejszych materiałów: poczynając od srebra, brązu, poprzez stopy metali kolorowych, na wytłaczanych blachach wszelkiego rodzaju i aluminium kończąc. Podobno zdarzały się też wykonania na prywatne zamówienie ze złota a nawet platyny.

            #3. Zdecydowana większość nagrodzonych odznaczeniami czeczeńskimi (nie licząc pozycji 6. i 7.) już nie żyje, bądź ukrywa się na emigracji. Same odznaczenia zostały w większości zagubione, uległy zniszczeniu, lub znajdują się w rękach rodzin. Powyższe czynniki (a także niska ilość nadań w ogóle) sprawiają, że odznaczenia te są praktycznie nie do zdobycia na rynku kolekcjonerskim.

 

 

 

 

            Zdjęcia:

ss. 2-8: http://www.omsa.org.

s. 10: Kuleba M., Imperium na kolanach, Warszawa 1998; Wilk W., Dziennik snajpera, Zielona Góra 1999; http://czeczenia.blog.onet.pl.

 

 

© Patryk Śniegoń, 2011.